Croeso i Flog CGA – 'Sôn'.

Mae'r blog yn gartref i ystod o sylwadau ynghylch materion addysg a materion proffesiynol, yr ydym yn gobeithio y byddant o ddiddordeb i chi. Barn yr awduron eu hunain ydyw ym mhob achos.

Os oes gennych unrhyw awgrymiadau neu syniadau ar gyfer 'Sôn', cysylltwch â Mae'r cyfeiriad e-bost hwn wedi'i warchod rhag robotiaid sbam. Rhaid i chi alluogi JavaScript i'w weld. 

Gareth EvansDaliodd taflen hyrwyddo fy llygad wrth i mi gerdded ar hyd coridorau fy mhrifysgol yn ddiweddar.

Yr hyn oedd yn cael ei hysbysebu oedd drama wedi’i harwain gan fyfyrwyr o’r enw: ‘Ofni disgleirio (Afraid to be brilliant)’.

Dydw i ddim yn gwybod beth oedd testun y ddrama (ymddiheuriadau i’r cynhyrchwyr) – ond daliodd fy sylw. Pam?

Oherwydd ei bod yn adleisio’r teimlad cynyddol ym myd addysg yng Nghymru bod athrawon yn rhy ddiymhongar ac yn amharod i dderbyn cydnabyddiaeth am y gwaith rhyfeddol maen nhw’n ei wneud ar gyfer ein plant.

Yn fy marn i, mae dau brif reswm dros hyn...

Yn gyntaf, mae rhywbeth cynhenid ‘Gymreig’ am fychanu ein cyflawniadau.

Nid yw’n rhan o’n cyfansoddiad i ganu clodydd neu hyd yn oed rhoi cyhoeddusrwydd i’r pethau rydym ni’n eu gwneud yn dda.
Rydym ni’n gwgu ar orfoleddu ac mae ymffrostio’n bechod difrifol.

Cefais wybod gan ffynhonnell ddibynadwy nad oedd y ceisiadau ar gyfer gwobrau addysgu cenedlaethol Cymru, a gyflwynwyd gan Lywodraeth Cymru y llynedd i dynnu sylw at ymarfer eithriadol, hanner mor eang ag y gallent, ac y dylent, wedi bod.

Ac rydw i hyd yn oed yn gwybod am benaethiaid sydd wedi gwrthod y cyfle i roi cyhoeddusrwydd i ragoriaeth mewn arolygiadau Estyn er mwyn peidio â chodi gwrychyn cydweithwyr.

Ond os na fydd ysgolion eu hunain yn dathlu perfformiad da, pwy fydd yn gwneud hynny?

Un o’r prif gwynion ynglŷn â newyddiadurwyr yw eu bod nhw’n cyfleu ‘newyddion drwg’ yn unig – ond gan nad yw arweinwyr y sector yn cynnig straeon cadarnhaol a gobeithiol iddyn nhw, beth arall allan nhw ei wneud?

Wedi dweud hynny, ni allwn ddibynnu ar y cyfryngau i siarad o blaid y proffesiwn, a rhaid i addysgwyr ymladd drostyn nhw eu hunain.

Rydym ni yng Nghymru’n gyflym i feirniadu a chystwyo, ac yn arafach o lawer i longyfarch a chanmol.

Ond, heb ddathlu arfer da neu rannu llwyddiant rhywun, dim ond un ochr o’r stori a glywir fyth.

Awgrymwyd ein bod ni yng Nghymru’n dioddef o ‘syndrom pabi tal’ - sy’n deillio o’n tuedd i ladd ar bobl yr ystyrir eu bod nhw’n rhy lwyddiannus neu adnabyddus.

Mae hynny’n wrthgynhyrchiol a rhaid i ni fod yn barod i ddysgu gan gydweithwyr ar draws y system.

Mae’r ail reswm, yn fy marn i, yn deillio o ddiffyg hyder a’r farn nad yw addysgu yng Nghymru yn ddigon cryf.

Ystyriwch, am eiliad, y newid aruthrol sy’n digwydd ym myd addysg yng Nghymru a’r her fawr sy’n wynebu’r rhai hynny sy’n gyfrifol am weithredu polisi newydd.

Anaml y mae’r proffesiwn addysgu’n cael llonydd i weithredu’n annibynnol ac yn cael amser a lle i fyfyrio ar bob agwedd ar y swydd a’i pherffeithio.

Yn lle hynny, mae athrawon mewn cyflwr o ansicrwydd parhaus; yn gorfod cydymffurfio â nifer o wahanol gyfarwyddiadau ac yn atebol i bob math o wahanol bobl.

Mae’r gofynion yn cynyddu, ac mae cwricwlwm cenedlaethol arweiniol Cymru yn cyflwyno safonau proffesiynol newydd, cymwysterau wedi’u teilwra a disgwyliad bod athrawon yn ‘ymwneud ag ymchwil’ ac yn ymrwymo i ddysgu parhaus.

Yn ei asesiad polisi cyflym o 2017, atgyfnerthodd yr OECD y syniad nad yw rhai athrawon yn ddigon parod eto i gyflawni’r weledigaeth a amlinellir yn Nyfodol Llwyddiannus.

Dywedodd “yn y dyfodol, bydd angen math gwahanol o weithiwr addysgu proffesiynol ar Gymru; un sydd â chryn dipyn yn fwy o gyfrifoldeb, un sy’n deall y ‘pam’ a’r ‘sut’ mewn perthynas ag addysgu yn ogystal â’r ‘beth’.”

Y farn gyffredinol yw bod addysgu wedi dod yn broffesiwn goddefol i raddau, gan ymateb i ddymuniadau ac anghenion llywodraeth ganolog a lleol, heb lawer o gyfle i dorri ei wys ei hun.

Mae’r Athro Graham Donaldson yn gwneud sylw tebyg yn y trosolwg i Ddyfodol Llwyddiannus, gan ddweud: “I lawer o athrawon ac ysgolion, y dasg allweddol yw cyflawni disgwyliadau allanol yn ffyddlon, sy’n arwain at leihau creadigrwydd ac ymatebolrwydd lleol i anghenion plant a phobl ifanc.”

Ond dyma’r prif bwynt – nid bai’r proffesiwn yw’r goddefoldeb hwn o bell ffordd.

Canlyniad 30 mlynedd o ragnodi ydyw a gorfod cydymffurfio â chwricwlwm anhyblyg nad yw’n rhoi llawer o gyfle i ddehongli, neu ddim cyfle o gwbl i wneud hynny.

Mae atebolrwydd lefel uchel a diwylliant ticio blychau a sbardunir gan brofion cenedlaethol wedi tywys athrawon ar hyd llwybr y byddai’n well gan lawer ei osgoi.

Mae’r system wedi creu’r amodau sydd wedi galluogi hyn i ddigwydd, ac mae addysgwyr ledled Cymru sy’n aros am gael eu rhyddhau o hualau cwricwlwm a ffurfiwyd cyn dyfodiad y We Fyd-eang.

Ni ddylai fod yn syndod bod y proffesiwn addysgu wedi datblygu’n gyflymach na’r amgylchedd y mae’n ymarfer ynddo.

Wrth i Ddyfodol Llwyddiannus ddatblygu, bydd darnau bach o ddysgu ar y cof, unffurfiaeth gyffredinol a meysydd pwnc cul gyda chanlyniadau penodol yn perthyn i’r gorffennol.

Ond nid mater syml fydd newid ffordd o feddwl o gydymffurfio i fynnu perchenogaeth ac arloesedd.

Bydd yn gorfodi llawer i gefnu ar y cyfarwydd a bydd yn cymryd amser i hen arferion newid.

Fe’m hatgoffwyd gan gydweithiwr yn yr Alban, a aeth trwy’r broses o weithredu’r Cwricwlwm ar gyfer Rhagoriaeth, fod “goresgyn syrthni yn eithaf anodd”.

Gwaethygir y syrthni hwn gan fygythiad arolygiadau ac ofn y bydd torri’n rhydd oddi wrth arferion sefydledig yn cael ei gosbi.

Bydd cynigion yr Athro Donaldson ar gyfer ailwampio arolygiaeth y genedl – sy’n ymwneud llawn cymaint ag ailystyried diben arolygu ag argymhellion lefel uchel – yn mynd rhywfaint o’r ffordd tuag at liniaru pryderon athrawon.

Mae cyd-ymddiriedaeth a chyd-ddealltwriaeth o’n rolau a’n cyfrifoldebau ein gilydd yn hanfodol os yw system addysg Cymru am symud ymlaen a chyflawni ein nodau a rennir yn effeithiol.

Does dim amheuaeth bod rhywfaint o wirionedd yn honiad yr OECD nad yw Cymru’n pwysleisio’r hyn y mae’n ei wneud yn dda yn ddigon cryf.

Rwy’n edrych ar wledydd sy’n gwneud yn dda fel Canada – a’i llu o arbenigwyr sy’n cyfleu neges gadarnhaol iawn ar draws y byd – ac yn meddwl tybed a ydyn ni’n gwneud digon i hyrwyddo ein system ar lwyfan byd-eang.

Tan yn ddiweddar, mae ein neges wedi bod yn un o wae; sgorau rhyngwladol sy’n gostwng, bwlch cynyddol rhwng safonau, a phroffesiwn penisel sy’n dioddef effeithiau’r hyn yr oedd yr OECD yn ei alw’n ‘flinder diwygio’.

Ond mae’r awyrgylch yn newid.

Mae athrawon wrth wraidd datblygu’r cwricwlwm ac mae ffurfio perthnasoedd wedi arwain at symbylu.

Mae ethos cydweithredol newydd yn sail i gynllun gweithredu uchelgeisiol Llywodraeth Cymru, Addysg yng Nghymru: Ein Cenhadaeth Genedlaethol, ac mae athrawon wedi cael llais.

Mae polisi’n cael ei ddatblygu mewn partneriaeth, nid mewn swyddfa gefn ym Mharc Cathays, ac mae’r ffordd newydd hon o weithio’n dechrau tynnu sylw pobl dramor.

Mae bwriad cadarnhaol Cymru wedi cael sylw mewn cynadleddau rhyngwladol a gynhaliwyd gan yr OECD a’i hyrwyddo dramor gan yr Athro Donaldson ac eraill sy’n arwain y ffordd wrth ddatblygu’r cwricwlwm.

Wrth annerch y seremoni Gwobrau Addysgu Proffesiynol fis diwethaf, dywedodd yr Ysgrifennydd Addysg, Kirsty Williams, fod Cymru’n denu diddordeb ar draws y byd – a rhaid i ni gydnabod yn well y camau mawr rydym ni’n eu cymryd.

Credaf yn gryf fod gan Gymru lawer i ymfalchïo ynddo ac, fel cenedl, bod rhaid i ni fod yn fwy parod i ddathlu’r arfer da sy’n digwydd yn feunyddiol yn ein hysgolion.

Mae digwyddiadau fel Cynhadledd Anelu at Ragoriaeth flynyddol yr Athrofa – sy’n cynnig llwyfan i fwy na 600 o athrawon dan hyfforddiant blaenorol a phresennol rannu eu cyflawniadau – yn taflu goleuni ar y gwaith gwirioneddol ysbrydoledig sy’n digwydd mewn ystafelloedd dosbarth yng Nghymru'

Mae’n bryd i ni gydnabod y gweithgarwch rhagorol hwn yn iawn – ond mae’n rhaid i’r rhai sy’n dal y sialc wneud hynny’n gyntaf.

Rhaid i athrawon yng Nghymru beidio ag ofni bod yn ddisglair.

Gareth Evans yw’r cyfarwyddwr polisi addysg yn yr Athrofa, Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant.

Cwcis

Mae gwefan CGA yn defnyddio cwcis. Drwy barhau i bori ein gwefan, rydych yn cytuno i’n defnydd o gwcis. Am fwy o fanylion am gwcis a sut i’w rheoli, yna darllenwch ein polisi preifatrwydd.