Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 Rhan 1 – Adran 62024/25 

Cyflwyniad a chyd-destun

Cyngor y Gweithlu Addysg (CGA) yw rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol y gweithlu addysg yng Nghymru. A ninnau wedi’n sefydlu gan Ddeddf Addysg (Cymru) 2014, rydym yn rheoleiddio ymarferwyr addysg mewn 13 o gategorïau cofrestru gwahanol sy’n rhychwantu ysgolion, addysg bellach (AB), gwaith ieuenctid ac addysg oedolion/dysgu’n seiliedig ar waith. Ein Cofrestr Ymarferwyr Addysg yw’r gofrestr ehangaf o weithwyr addysg proffesiynol yn y byd, gyda thros 91,000 o ymarferwyr wedi’u cofrestru.

Mae CGA yn cydnabod bod bioamrywiaeth a chydnerthedd ecosystemau yng Nghymru o dan bwysau cynyddol amrywiaeth o ddylanwadau amgylcheddol. Er nad yw ein swyddogaethau rheoleiddio craidd yn uniongyrchol gysylltiedig â bioamrywiaeth, rheoli tir neu adfer natur, rydym yn deall y gall ein hymddygiadau sefydliadol, ein polisïau a’n penderfyniadau caffael gyfrannu’n ystyrlon at nodau amgylcheddol a chefnogi’r rheolaeth gynaliadwy ar adnoddau naturiol (SMNR). Felly, mae ystyriaethau bioamrywiaeth wedi’u gwreiddio yn ein prosesau cynllunio busnes ac maent yn llywio ein gweithrediadau sefydliadol o ddydd i ddydd.

Mae Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn gofyn bod CGA yn adrodd ar yr hyn rydym ni, fel sefydliad, wedi’i wneud i gydymffurfio â’r ddyletswydd bioamrywiaeth a chydnerthedd ecosystemau adran 6, bob tair blynedd. O fewn y ddeddfwriaeth, daw CGA yng nghategori adrodd gofynnol grŵp 1, ac felly mae’n ofynnol iddo adrodd ar Amcanion 1, 4, a 6 y Cynllun Gweithredu Adfer Natur Cenedlaethol (NRAP). Mae’r adroddiad hwn yn darparu trosolwg o’n cynnydd yn gysylltiedig â thri amcan hyn y NRAP ac mae’n ailgadarnhau ein hymrwymiad i wreiddio’r ddyletswydd Adran 6 ar draws holl feysydd perthnasol ein gwaith.

Uchafbwyntiau, deilliannau allweddol, a phroblemau

Ers 2022, rydym wedi cyflawni cynnydd ystyrlon ar draws nifer o feysydd:

Yn rhan o’n rôl fel rheoleiddiwr proffesiynol, mae CGA wedi cefnogi cynnydd mewn ymwybyddiaeth o broblemau amgylcheddol ymhlith cofrestreion. Ym mis Chwefror 2025, cyhoeddom rifyn o’n podlediad ‘Sgwrsio’ ar addysg a’r amgylchedd, gan rannu ymchwil a chipolygon seiliedig ar ymarfer i gefnogi llythrennedd amgylcheddol a’r hinsawdd ac i hyrwyddo dysgu awyr agored, sy’n canolbwyntio ar natur, ar draws Cymru.

Caiff cyfarfodydd dros y we eu hannog fel arfer safonol i leihau teithio ac allyriadau carbon cysylltiedig. Mae hyn yn cynnwys mwyafrif ein gwrandawiadau Priodoldeb i Ymarfer, gyda 48 o 53 gwrandawiad yn cael eu cynnal dros y we yn ystod 2024/25, a 39 o’r 41 o wrandawiadau a gynhaliwyd hyd yn hyn yn 2025/26 yn rhithiol hefyd (data ar 31 Rhagfyr 2025).

Rydym wedi gweithio i sicrhau ein bod yn cydymffurfio â Rheoliadau Gofynion Gwahanu Gwastraff (Cymru) 2023, ac rydym yn cefnogi polisi Tuag at Ddyfodol Diwastraff Llywodraeth Cymru yn weithgar trwy leihau, ailddefnyddio ac ailgylchu adnoddau, lle bynnag y bo’n bosibl. Rydym yn mynd y tu hwnt i gydymffurfio hefyd trwy ddarparu cyfleusterau i staff ailgylchu plastigau meddal, a bwyd.

Ym mis Hydref 2025, fe wnaeth CGA bartneru â Chyngor Caerdydd i gynnig cyfle i staff wirfoddoli yng Ngwarchodfa Natur Leol Howardian yn rhan o’u rhaglen lles. Cefnogodd cydweithwyr fioamrywiaeth leol trwy weithgareddau cadwraeth ymarferol, gan gynnwys rheoli llystyfiant, clirio llwybrau, creu cynefinoedd a chasglu sbwriel.

Amcan 1 NRAP: Ennyn a chefnogi cyfranogiad a dealltwriaeth er mwyn gwreiddio bioamrywiaeth yn y broses benderfynu ar bob lefel

Mae ein Cynllun Strategol (2025–28) yn cyflwyno ein bwriad i leihau ein heffaith amgylcheddol a chofleidio arferion cynaliadwy ar draws holl feysydd ein gweithgareddau. Mae’r ymrwymiad hwn yn cael ei bwysleisio yn ein cynlluniau gweithredol blynyddol, gyda chynaliadwyedd amgylcheddol wedi’i integreiddio’n is-amcanion perthnasol.

Er bod cyfleoedd am weithredu uniongyrchol ynghylch bioamrywiaeth yn gyfyngedig, mae’r camau y mae CGA yn eu cymryd wedi’u gwreiddio o fewn gwaith beunyddiol swyddogaeth y Gwasanaethau Corfforaethol, gan sicrhau bod cyfrifoldeb amgylcheddol yn llunio rhan o benderfyniadau gweithredol rheolaidd.

Trwy ein cyfathrebiadau mewnol, rydym wedi gweithio i godi ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o fioamrywiaeth ymhlith staff, gan helpu i gefnogi dewisiadau gwybodus yn amgylcheddol ar draws y sefydliad. Mae hyn wedi cynnwys rhannu gwybodaeth sy’n annog ailgylchu a gosod cynnwys ar fewnrwyd y staff, sy’n cynnig awgrymiadau ymarferol er mwyn annog arferion cynaliadwy a lleihau gwastraff.

Cynigir hyfforddiant perthnasol yn rhan o’r rhaglen hyfforddiant i’r holl staff, gyda modiwl Ymwybyddiaeth Amgylcheddol ar gael trwy ein darparwr hyfforddiant allanol (iHasco). Gall staff gael ato unrhyw bryd, ar gais, ac rydym yn annog staff i’w ddefnyddio.

A ninnau’n rheoleiddiwr proffesiynol, mae CGA hefyd wedi gweithio i ehangu dealltwriaeth broffesiynol o faterion amgylcheddol ymhlith ein cofrestreion. Ym mis Chwefror 2025, rhyddhaom rifyn o’n podlediad (Sgwrsio) ar addysg a’r amgylchedd, gan archwilio ymagweddau effeithiol at lythrennedd amgylcheddol a’r hinsawdd. Fe wnaeth y rhifyn, sydd ar gael am ddim i’n 91,000 o gofrestreion, amlygu ffyrdd ymarferol y gall addysgwyr yng Nghymru integreiddio dysgu awyr agored, sy’n canolbwyntio ar natur.

Amcan 4 NRAP: Mynd i'r afael â'r prif bwysau ar rywogaethau a chynefinoedd

Mae CGA yn ceisio lliniaru’r newid hinsawdd, defnyddio llai o ynni, a chynyddu datgarboneiddio trwy:

• ddefnyddio gofod swyddfa sydd wedi’i leoli’n gynaliadwy gerllaw canol dinas Caerdydd, gan gynnig mynediad cyfleus i gysylltiadau cludiant cyhoeddus
• mabwysiadu trefniadau gweithio hybrid sy’n lleihau allyriadau cymudo
• defnyddio goleuadau sensitif i symudiadau, i helpu sicrhau bod trydan yn cael ei ddefnyddio dim ond pan fydd ei angen
• anfon gohebiaeth allanol drwy’r e-bost, gan leihau’r defnydd o bapur
• defnyddio cludiant cyhoeddus, pryd bynnag y bo’n bosibl, gan helpu i leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr trwy ddewis opsiynau cludiant effaith is
• darparu gofod i storio beiciau’n ddiogel y tu allan i adeilad y swyddfa, a chyfleusterau cawodydd a newid, i’r staff niferus sy’n beicio i’r gwaith yn rheolaidd eu defnyddio

Caiff cyfarfodydd dros y we eu hannog fel arfer safonol i leihau teithio, ac i gefnogi gweithrediadau carbon isel. Mae hyn yn cynnwys mwyafrif helaeth ein gwrandawiadau priodoldeb i ymarfer (sy’n cynnwys cofrestreion o bob cwr o Gymru), a fyddai fel arfer yn cynhyrchu allyriadau carbon sylweddol yn gysylltiedig â theithio. Yn ystod 2024/25, cynhaliwyd 48 o 53 gwrandawiad priodoldeb i ymarfer dros y we, ac mae’n debygol y bydd y tueddiad yma’n parhau yn 2025/26.

Rydym yn falch o gydymffurfio â Rheoliadau Gofynion Gwahanu Gwastraff (Cymru) 2023, ac rydym yn ceisio lleihau, ailddefnyddio ac ailgylchu adnoddau, lle bo’n bosibl, e.e. trwy ailgylchu gwastraff yn briodol, newid cwpanau plastig tafladwy am wydrau, rhoi cyfarpar swyddfa diangen i achosion da, defnyddio nwyddau wedi’u hailgylchu ac annog defnyddio cyn lleied o ddeunydd ysgrifennu â phosibl.

Rydym wedi bod yn cefnogi polisi Tuag at Ddyfodol Diwastraff Llywodraeth Cymru – bodloni gofynion gwahanu gwastraff y gweithle trwy ddarparu biniau ailgylchu wedi’u marcio’n glir a sicrhau bod gwastraff yn cael ei ddidoli’n iawn ar draws y swyddfa. Gan adeiladu ar hyn, ers Mehefin 2025, mae bin bwyd wedi’i osod yn y gegin er mwyn gwaredu gwastraff bwyd a bagiau te, a chafodd nifer y biniau o gwmpas y swyddfa eu lleihau’n sylweddol i annog ailgylchu.

Ers haf 2025 hefyd, mae bin ychwanegol wedi’i osod yng nghegin y staff i waredu plastigau meddal. Mae un o’n haelodau staff yn mynd â’r rhain i’w hailgylchu, gan nad oes darpariaeth gan y Llywodraeth Leol ar hyn o bryd i ailgylchu’r deunyddiau.

Mae CGA yn blaenoriaethu cadwyni cyflenwi moesegol wrth brynu nwyddau a gwasanaethau swyddfa, gan gynnwys cyflenwadau glanhau. Mae’n ofynnol i cyflenwyr CGA ddefnyddio arferion rheoli cynaliadwy a nwyddau ecogyfeillgar yn rhan o’n prosesau caffael.

Pan fyddwn yn prynu cyfrifiaduron a gliniaduron newydd, rydym yn cymryd rhan yng nghynllun CO₂ Offset Lenovo. Mae'r cynllun yn amcangyfrif allyriadau carbon ar gyfer oes arferol pob dyfais, ac yn ein galluogi i brynu credydau carbon i gydbwyso yn erbyn yr allyriadau hyn. Mae'r credydau yn cefnogi prosiectau wedi eu dilysu sy'n gweithredu ar yr hinsawdd, gan gynnwys y rhai wedi eu hachredu o dan y Mecanwaith Datblygu Glân, Safon Aur®, Climate Action Reserve, a rhaglenni'r Cenhedloedd Unedig, sydd wedi eu creu i leihau allyriadau CO₂ sy'n cael eu rhyddhau i'r amgylchedd.

Rydym wedi lleihau nifer yr argraffyddion ar draws ein swyddfeydd, yn rhannol er mwyn defnyddio llai o egni ac i leihau’r ôl troed carbon sy’n gysylltiedig â rhedeg a chynnal a chadw dyfeisiau lluosog. Mae cael llai o argraffyddion hefyd yn annog arferion argraffu mwy ystyrlon, sy’n defnyddio llai o bapur ac inc, gan helpu i ddiogelu adnoddau a chyfyngu effeithiau anuniongyrchol cynhyrchu a gwastraff ar ecosystemau.

Ym mis Hydref 2025, unodd CGA â Chyngor Caerdydd, yn rhan o’n rhaglen lles, i gynnig cyfle i staff gymryd rhan mewn gweithgareddau gwirfoddoli yng Ngwarchodfa Natur Leol Howardian. Fe wnaeth cydweithwyr helpu i glirio a thorri ardaloedd â gordyfiant yn ôl er mwyn gwneud y llwybrau’n fwy hygyrch. Yna, defnyddiwyd y toriadau i adeiladu ‘clawdd marw’, gan greu cynefin gwerthfawr i bryfed a bywyd gwyllt arall. Hefyd, cymerodd y tîm gymryd ran mewn amrywiaeth o dasgau cadwraeth eraill, gan gynnwys rheoli llystyfiant, cribinio gwelyau cyrs, a chasglu sbwriel. Helpodd y gweithgareddau hyn i gefnogi bioamrywiaeth leol, a hefyd annog cydlyniad a lles tîm trwy ganiatáu i gydweithwyr dreulio amser gyda’i gilydd mewn amgylchedd naturiol, bod yn actif a gwneud gwahaniaeth cadarnhaol i’r amgylchedd lleol.

Amcan NRAP 6: Rhoi fframwaith llywodraethu a chymorth ar waith i gyflawni’r amcanion

Mae gan CGA fframwaith clir o bolisïau, amcanion, dangosyddion perfformiad a threfniadau monitro sy’n cefnogi ein hymrwymiadau amgylcheddol:

• caiff cynnydd yn erbyn y Cynllun Gweithredol ei fonitro trwy adroddiadau adolygiadau chwarterol sy’n cael eu rhannu gydag aelodau’r Cyngor, gan sicrhau tryloywder ac atebolrwydd
• adrodd ar gynnydd yn gysylltiedig ag amcanion sy’n berthnasol i gynaliadwyedd amgylcheddol yn ein Hadroddiad a Chyfrifon Blynyddol bob blwyddyn, gan gynnig trosolwg sefydliadol o berfformiad a gwelliant
• mae Rheolwr Gwasanaethau Corfforaethol CGA yn gyfrifol am roi camau gweithredu ar fioamrywiaeth ar waith a nodi cyfleoedd am gamau pellach
• mae’r Cyfarwyddwr Cyllid a Gwasanaethau Corfforaethol yn adolygu a monitro cydymffurfedd â’r Ddyletswydd Bioamrywiaeth Adran 6 yn flynyddol
• mae staff yn cael eu hannog a’u cefnogi i gymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n gysylltiedig â bioamrywiaeth trwy Bolisi Gwirfoddoli CGA

Adolygiad o’r ddyletswydd a6

Mae Cynllun Strategol 2025-28 CGA, ynghyd â’r cynlluniau gweithredol ategol a gynhyrchir yn flynyddol, yn darparu fframwaith clir ar gyfer gwreiddio’r ddyletswydd bioamrywiaeth a chydnerthedd ecosystemau Adran 6 mewn blaenoriaethau sefydliadol. Er nad yw swyddogaethau rheoleiddio craidd CGA yn ymwneud yn uniongyrchol â rheoli tir, mae’r ddyletswydd wedi cryfhau ein ffocws ar gynaliadwyedd amgylcheddol ar draws gwasanaethau corfforaethol, caffael, ymgysylltu â staff, a gwneud penderfyniadau gweithredol.

Mae’r ddyletswydd Adran 6 hefyd wedi atgyfnerthu ein dealltwriaeth sefydliadol o’r rôl y gall sefydliad swyddfa ei chwarae wrth gefnogi bioamrywiaeth trwy ei ymddygiadau, ei bolisïau a’i bartneriaethau. Adlewyrchir hyn mewn gweithredoedd i leihau gwastraff a gwella ailgylchu, datgarboneiddio a gyflawnir trwy weithio hybrid a gwrandawiadau dros y we, cymhwyso egwyddorion caffael moesegol a chynaliadwy, gweithgareddau codi ymwybyddiaeth staff, a chymryd rhan mewn gweithgareddau gwirfoddoli sy’n gysylltiedig â bioamrywiaeth, fel yr amlinellir mewn mannau eraill yn yr adroddiad hwn.

Er gwaethaf y cynnydd yma, rydym yn cydnabod bod angen parhau i wella i gynnwys ystyriaethau bioamrywiaeth yn fwy cyson mewn penderfyniadau a wnaed ar draws y sefydliad, ac i gryfhau sut mae effeithiau amgylcheddol, cadarnhaol a negyddol, yn cael eu mesur a'u hadrodd.

Byddwn hefyd yn atgoffa staff o'r hyfforddiant sydd ar gael iddynt ar ymwybyddiaeth amgylcheddol, a'u hannog i gymryd rhan.

Byddwn yn parhau i nodi unrhyw gamau ychwanegol y gall CGA eu cymryd, wedi eu hysbysu gan arfer gorau o lefydd eraill, a gwella ein dealltwriaeth o (a'n gallu i dystiolaethu) ein heffaith ar fioamrywiaeth, gan gydnabod y rôl mae'n chwarae yn llunio diwylliant y sefydliad, a chefnogi cynaladwyedd amgylcheddol yn yr hirdymor. 

Mae Cyngor y Gweithlu Addysg (CGA) wedi ymrwymo i gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant, gan ymdrechu i chwarae ein rhan wrth greu Cymru decach. A ninnau’n rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol y gweithlu addysg yng Nghymru, rydym yn gweithio’n weithgar i hyrwyddo tegwch, o fewn ein sefydliad ac (o fewn ein cylch gwaith) ar draws y gweithlu addysg ehangach.

Rydym yn ymrwymo i ddileu gwahaniaethu, hyrwyddo cyfle cyfartal a meithrin perthnasoedd da rhwng unigolion o bob cefndir. Mae ein Cynllun Cydraddoldeb Strategol 2024-28, sy’n cael ei arwain gan ein gwerthoedd (tegwch, cefnogaeth, rhagoriaeth, cydweithredu ac annibyniaeth), yn cyflwyno ein hymrwymiad i sicrhau bod ein gweithlu a’r gweithwyr addysg proffesiynol rydym yn eu rheoleiddio yn adlewyrchu amrywiaeth Cymru. Mae hyn yn cynnwys:

• meithrin tîm CGA cynhwysol sy’n gwerthfawrogi a chofleidio gwahanol safbwyntiau, gan sicrhau tegwch mewn recriwtio, cadw a dilyniant gyrfaol
• creu gweithle cynhwysol a chefnogol lle mae cyflogeion yn teimlo’n ddiogel, yn cael eu parchu a’u grymuso i lwyddo
• hyrwyddo amrywiaeth yn y gweithlu addysg, gan weithio gyda phartneriaid i chwalu rhwystrau ac annog unigolion o grwpiau sy’n cael eu tangynrychioli i ddilyn gyrfa mewn addysg
• sicrhau bod ein gwasanaethau yn hygyrch i bob cofrestrai a rhanddeiliad, gan ddileu rhwystrau rhag ymgysylltu a chyfranogi
• annog arferion cynhwysol a gwrth-hiliol yn unol â Chynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol a Chynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru Llywodraeth Cymru

Rydym yn cydnabod y rôl hanfodol y mae amrywiaeth yn ei chwarae wrth lywio sector addysg deg, gynrychiolaidd a blaengar a chredwn fod gweithlu addysg mwy amrywiol yn cyfoethogi amgylcheddau dysgu, yn gwella penderfyniadau ac yn cryfhau gallu’r sector i fodloni anghenion pob dysgwr a pherson ifanc.
Rydym wedi ymrwymo i welliant parhaus, atebolrwydd ac ymgysylltu fel bod CGA, a’r gweithlu addysg yng Nghymru, yn fwy cynhwysol i bawb. Rydym yn gwahodd ein holl gofrestreion a rhanddeiliaid i ymuno â ni yn y gwaith hwn.

Mae Cyngor Gweithlu Addysg (CGA) yn caffael nwyddau a gwasanaethau amrywiol i'w defnyddio wrth gyflawni ei swyddogaethau, ac yn anelu at gyflawni gwerth am arian mewn pob caffaeliad. Mae'r gweithdrefnau ar gyfer caffael i'w gweld yn y Llawlyfr Cyllid.

Rydym yn cynnal ein proses gaffael yn unol â Rheoleiddiadau Cytundebau Cyhoeddus y DU a Chyfarwyddebau Caffael Cyhoeddus yr UE.

Trothwyon

Mae'r Llawlyfr Cyllid yn nodi'r trothwyon sy'n penderfynu'r llwybr caffael priodol. Ac eithrio pan fydd gweithredu caffael unigol yn anochel, mae caffael nwyddau/gwasanaethau gwerth rhwng £5,000 a £25,000 yn seiliedig ar sicrhau tri dyfynbris ysgrifenedig gan gyflenwyr, gyda chaffael gwerth dros £25,000 yn dilyn gweithdrefn ffurfiol (pob gwerth, gan gynnwys TAW). Gall hyn gynnwys:

• y defnydd o fframwaith a drafodwyd yn ganolog neu Wasanaethau Masnachol y Goron
• tendro cytundebau felly ar GwerthwchiGymru, sef porth caffael Llywodraeth Cymru. Mae CGA wedi ei gofrestru fel prynwr ar GwerthwchiGymru, a bydd yn hysbysebu gwahoddiadau i dendr yma. Os nad yw cyflogwr wedi ei gofrestru â GwerthwchiGymru, gallant gofrestru yma

Mae cyfrifo'r trothwy yn seiliedig ar gaffael y nwydd/gwasanaeth, ac eithrio e.e. costau sefydlog, megis tâl post.

Cydraddoldeb

Fel corff cyhoeddus yng Nghymru, mae CGA yn ymrwymedig i ddileu gwahaniaethu anghyfreithlon, hyrwyddo cyfle cyfartal, a meithrin cysylltiadau da gan ystyried y naw nodwedd warchodedig:

• oedran
• anabledd
• newid rhyw
• priodas a phartneriaeth sifil
• beichiogrwydd a mamolaeth
• crefydd neu gred (neu ddiffyg cred)
• hil - yn cynnwys tarddiad ethnig neu genedlaethol, lliw, neu genedligrwydd
• rhyw
• cyfeiriadedd rhywiol

Dylai cyflenwyr ystyried yr ymrwymiad hwn yn yr holl drafodion gyda CGA.

Iaith Gymraeg

Yn yr un modd, mae CGA hefyd yn ymrwymedig i'r iaith Gymraeg, gan drin y ddwy iaith yn gyfartal. Gellir cynnal pob gweithgaredd caffael yn Gymraeg neu Saesneg, yn amodol ar ddewis datganedig y tendrwr.

Diogelu data

Rhaid i bob contractwr neu gontractwyr posibl gydymffurfio â rheolau'r EWC, o dan Ddeddf Diogelu Data 1998.

Rhagair gan ein Cadeirydd

Mae’n anrhydedd bod yn Gadeirydd Cyngor y Gweithlu Addysg (CGA) a chyflwyno ein Cynllun Strategol ar gyfer 2026–29. Mae’r cynllun hwn yn disgrifio sut byddwn yn parhau i gyflawni ein cyfrifoldebau fel rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol, gan weithredu er budd y cyhoedd i ddiogelu dysgwyr a phobl ifanc, chynnal proffesiynoldeb, a gwella safonau ar draws y gweithlu addysg yng Nghymru.

Mae ein hymrwymiad parhaus i ddiogelu yn ganolog i’r cynllun hwn. Mae CGA yn bodoli i amddiffyn dysgwyr a phobl ifanc trwy gynnal safonau uchel ymhlith y rhai sy’n eu haddysgu a’u cefnogi. Rydym yn ymgymryd â’r cyfrifoldeb hwn gyda’r difrifoldeb mwyaf. Trwy reoleiddio teg, tryloyw a chadarn, rydym yn gweithio i gynnal hyder y cyhoedd ym mhroffesiynoldeb ac uniondeb y bobl  rydym yn ymddiried ynddynt o ran addysg a lles cenedlaethau’r dyfodol.

Wrth weithio mewn ysgolion a gynhelir ac ysgolion annibynnol, addysg bellach, dysgu seiliedig ar waith ac addysg oedolion, a lleoliadau gwaith ieuenctid ar draws Cymru, mae ein cofrestreion yn meddu ar wybodaeth ddofn a gwerthoedd moesegol cadarn. Trwy’r dydd, bob dydd, maent hefyd yn dangos ymrwymiad dwfn i’r dysgwyr, y bobl ifanc a’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu. Byddwn yn parhau i fod yn lladmeryddion y gweithlu, gan ddefnyddio ein sefyllfa unigryw i gydnabod a dathlu eu harbenigedd a’r effaith a gânt ar draws Cymru. Hefyd, byddwn yn gweithio i sicrhau bod y gweithlu addysg yn parhau i ffynnu ac addasu mewn byd sy’n prysur newid.

Mae cydweithredu yn ganolog i gyflawni ein strategaeth. Byddwn yn parhau i weithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid eraill i gyflawni blaenoriaethau cenedlaethol allweddol, gan gynnwys Cynllun Strategol y Gweithlu Addysg,  Cwricwlwm i Gymru, diwygio addysg gychwynnol athrawon i athrawon addysg bellach, datblygiad y corff cenedlaethol newydd ar gyfer gwaith ieuenctid, a Chymraeg 2050. Wrth wneud hynny, byddwn yn cyfrannu deallusrwydd, data, mewnwelediadau ac arbenigedd i lywio penderfyniadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Byddwn yn helpu i sicrhau bod lleisiau ein 91,000+ o gofrestreion i’w clywed yn glir a’u bod o bwys wrth lywio dyfodol addysg yng Nghymru.

Hefyd, byddwn yn parhau i weithio i gryfhau’r diwylliant hunanreoleiddio proffesiynol sy’n sylfaen i’n gwaith, gan sicrhau bod y fframwaith deddfwriaethol sy’n rheoli CGA yn aros yn gadarn, yn ymatebol ac yn addas at ei ddiben fel bod anghenion y gweithlu addysg a’r dysgwyr a’r bobl ifanc maen nhw’n gweithio gyda nhw yn esblygu.

Yr un mor bwysig yw ein hymrwymiad i gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant, sydd wedi’i amlinellu’n fanwl yn ein Cynllun Cydraddoldeb Strategol 2024-28. Mae hwn yn cynnwys ymrwymiad, trwy ein gwaith hyrwyddo gyrfaoedd, i helpu datblygu gweithlu addysg sy’n adlewyrchu amrywiaeth gyfoethog Cymru fodern yn agosach. Yn ehangach, byddwn yn parhau i gefnogi’r amcanion yng Nghynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol Llywodraeth Cymru a Chynllun Gweithredu LHDTC+ Cymru.  

Edrychaf ymlaen at weithio gyda’n Prif Weithredwr, fy nghyd-aelodau Cyngor a staff CGA i gyflawni’r uchelgeisiau yn y cynllun hwn dros y blynyddoedd nesaf. Gyda’n cofrestreion a’n partneriaid, byddwn yn parhau i weithio i ddiogelu dysgwyr a phobl ifanc, cynnal ffydd y cyhoedd, a sicrhau bod addysgwyr ar draws Cymru’n cael eu parchu, eu grymuso a’u gwerthfawrogi.

Geraint Williams, Cadeirydd

Rhagair gan ein Prif Weithredwr

A minnau’n Brif Weithredwr CGA, rwy’n falch o gyflwyno ein Cynllun Strategol 2026-29, sy’n amlinellu sut byddwn yn cyflawni ein swyddogaethau statudol a’n blaenoriaethau strategol allweddol dros y tair blynedd nesaf.

Yn ei hanfod, mae’r cynllun yn atgyfnerthu ein diben craidd: gweithio er budd y cyhoedd i ddiogelu dysgwyr a phobl ifanc, trwy gynnal proffesiynoldeb a safonau.

Mae rheoleiddio cadarn wrth graidd ein gwaith, gan sicrhau mai dim ond y rhai sy’n addas ac wedi cymhwyso’n briodol i ymarfer sy’n gallu ymuno â’n Cofrestr. Hefyd, rydym yn cefnogi ein cofrestreion i gynnal yr egwyddorion yn y Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol, gan sicrhau bod safonau ymddygiad a phroffesiynoldeb uchel wedi gwreiddio yn eu hymarfer proffesiynol. Pan godir pryderon, rydym yn gweithredu’n brydlon, yn deg ac yn dryloyw i amddiffyn dysgwyr a phobl ifanc, diogelu’r cyhoedd a chynnal hyder yn y proffesiwn.

Hefyd, byddwn yn parhau i chwarae rhan allweddol mewn hyrwyddo safonau addysgu uchel ar draws Cymru trwy gyflawni ein dyletswydd statudol i achredu a monitro rhaglenni Addysg Gychwynnol Athrawon (AGA) ar gyfer athrawon ysgol. Trwy’r gwaith hwn, rydym yn sicrhau bod darparwyr AGA yn bodloni’r meini prawf achredu sydd wrth wraidd paratoi athrawon o safon uchel ac y bydd safon drylwyr o hyfforddiant yn cael ei darparu i’r genhedlaeth nesaf o athrawon.

Y tu hwnt i’n cyfrifoldebau rheoleiddio, mae CGA yn chwarae rôl hanfodol o ran cefnogi a grymuso’r gweithlu addysg. Byddwn yn parhau â’n gwaith i hyrwyddo gyrfaoedd mewn addysg, annog dysgu proffesiynol o ansawdd uchel gydol gyrfa, a defnyddio’n data a’n mewnwelediadau unigryw i helpu llywio polisi’r gweithlu. Adeiladu a chynnal gweithlu addysg cadarn, cynaliadwy ac amrywiol yw un o’r heriau pennaf sy’n wynebu ein sector. Trwy gydweithredu â Llywodraeth Cymru a phartneriaid ar draws Cymru, ein nod yw datblygu dulliau blaengar, seiliedig ar dystiolaeth, i ateb yr her honno.

Byddwn yn sicrhau bod pobl yn deall pwy ydym ni, beth rydym ni’n ei wneud a sut mae ein gwaith yn cyfrannu at ddiogelu a chodi safonau. Hefyd, byddwn yn parhau i foderneiddio ein systemau a’n prosesau, gan ddefnyddio technoleg i wella effeithlonrwydd a sicrhau gwerth am arian i gofrestreion.

O’i bobl y daw  cryfder CGA. Rwy’n hynod falch o’n staff, aelodau Cyngor ac aelodau panel ymroddedig sy’n byw ein gwerthoedd, sef tegwch, rhagoriaeth, cydweithredu ac annibyniaeth. Trwy weithio gyda’n gilydd, byddwn yn parhau i gynnal y safonau gwasanaeth uchaf i’n cofrestreion ac i sicrhau bod ein gwaith yn dwyn buddion ystyrlon i ddysgwyr a phobl ifanc, ymarferwyr a’r cyhoedd yn ehangach, ar hyd a lled Cymru. Edrychaf ymlaen at weithio gyda’n cofrestreion a’n partneriaid i wireddu’r uchelgeisiau yn y cynllun hwn, er mwyn sicrhau bod CGA yn parhau i wneud cyfraniad cadarnhaol ac ystyrlon at addysg yng Nghymru.

Lisa Winstone, Prif Weithredwr

Ein rôl a’n cylch gwaith

Gweledigaeth

Bod yn rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol, dibynadwy sy’n gweithio er budd y cyhoedd i gynnal proffesiynoldeb a gwella safonau yn y gweithlu addysg yng Nghymru.

Diben

Mae Deddf Addysg (Cymru) 2014 yn nodi ein nodau a’n swyddogaethau yn ffurfiol.

Ein nodau

Cyfrannu at wella safonau addysgu ac ansawdd dysgu yng Nghymru.

Cynnal a gwella safonau ymddygiad proffesiynol ymhlith athrawon ac eraill sy’n cefnogi addysgu a dysgu yng Nghymru.

Diogelu buddiannau dysgwyr, rhieni/gwarcheidwaid a’r cyhoedd, a chynnal ffydd a hyder y cyhoedd yn y gweithlu addysg.

Ein swyddogaethau

Sefydlu a chynnall Cofrestr o Ymarferwyr Addysg.

Cynnal Cod Ymddygiad ac Ymarfer Proffesiynol.

Ymchwilio i honiadau a all fwrw amheuaeth am briodoldeb ymarferydd cofrestredig i ymarfer, a gwrando ar yr honiadau hyn.

Achredu a monitro rhaglenni Addysg Gychwynnol Athrawon.

Darparu cyngor i Lywodraeth Cymru ac eraill.

Monitro sefydlu a gwrando ar apeliadau sefydlu.

Hyrwyddo gyrfaoedd yn y gweithlu addysg.

Ymgymryd â gwaith penodol wedi’i ariannu gan grant, ar wahoddiad Llywodraeth Cymru, mewn meysydd sy’n berthnasol i’n cylch gwaith ac sy’n cyd-fynd â’n hymrwymiad i wella safonau a deilliannau addysgol.

Y ffordd rydym ni’n gweithio

Mae ein diwylliant, ein galluoedd a’n seilwaith yn llunio sut rydym ni’n mynd ati i gyflawni’n rôl fel rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol ac fel cyflogwr.

Ein gwerthoedd

Tegwch

Rydym yn gweithredu’n deg a gydag uniondeb i gynnal safonau a hybu proffesiynoldeb.

Cefnogaeth

Rydym yn grymuso’r gweithlu addysg i gynnal safonau uchel o ymddygiad ac ymarfer, a bod yn unigolion sy’n hunanreoleiddio ac yn cynnal uniondeb eu proffesiwn.

Rhagoriaeth

Rydym yn anelu at ragoriaeth ac yn ymdrechu i ddarparu gwasanaeth o ansawdd uchel i gofrestreion, rhanddeiliaid, dysgwyr a phobl ifanc, rhieni/gwarcheidwaid, a’r cyhoedd.

Cydweithredu

Rydym yn gweithio mewn partneriaeth â’r gweithlu addysg a rhanddeiliaid eraill i ddatblygu a hybu rhagoriaeth mewn addysgu a dysgu.

Annibyniaeth

Rydym yn annibynnol, ac yn rheoleiddio mewn modd diduedd ac wedi’i seilio ar dystiolaeth.

Cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant

Yn ganolog i’n gwaith y mae ymrwymiad dwfn i gydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant. Mae ein Cynllun Cydraddoldeb Strategol 2024-28 yn esbonio sut byddwn yn gweithio i annog newid cadarnhaol, o fewn ein sefydliad ac ar draws y gweithlu addysg ehangach yng Nghymru. Mae pum amcan strategol yn ei lywio:

1. Meithrin tîm CGA amrywiol a chynhwysol
2. Monitro’r bwlch cyflog rhwng y rhywiau a nodi cyfleoedd i’w leihau
3. Gweithle cynhwysol lle dethlir amrywiaeth
4. Cyflwyno gwasanaethau hygyrch ar gyfer cofrestreion a rhanddeiliaid
5. Helpu datblygu gweithlu addysg sy’n cynrychioli’r boblogaeth amrywiol yng Nghymru

Wrth wraidd ein hamcanion cydraddoldeb y mae cynllun gweithredu manwl a fydd yn amlinellu’r camau gweithredu a’r mesurau a ddefnyddiwn i olrhain cynnydd.

Y Gymraeg

Fel sefydliad dwyieithog balch, rydym yn ymrwymo i hyrwyddo a thyfu’r Gymraeg. Rydym yn cynnig ein holl wasanaethau yn Gymraeg a Saesneg, gan sicrhau bod pawb yn gallu ymgysylltu â ni yn eu dewis iaith. Trwy weithio’n agos gyda Chomisiynydd y Gymraeg, rydym nid yn unig yn sicrhau ein bod yn cydymffurfio â Safonau’r Gymraeg, ond rydym hefyd yn ceisio ymgorffori arfer gorau o fannau eraill, gan sicrhau bod dwyieithrwydd yn gonglfaen i’n hunaniaeth sefydliadol.

Yr amgylchedd

Rydym yn ymroi i leihau ein heffaith ar yr amgylchedd a chofleidio arferion cynaliadwy ym mhopeth a wnawn. Mae ein Hadroddiad ar y Ddyletswydd Bioamrywiaeth a Chydnerthedd Ecosystemau Adran 6 (a gyhoeddwyd yn Rhagfyr 2025) yn amlinellu’r camau  rydym wedi eu cymryd i helpu cynnal a gwella bioamrywiaeth. Dros gyfnod y cynllun hwn, byddwn yn parhau i wella yn y maes hwn ac amlygu camau gweithredu a mentrau pellach i gefnogi bioamrywiaeth a chynaliadwyedd.

Cynaliadwyedd ariannol    

A ninnau’n rheoleiddiwr proffesiynol, annibynnol a ariennir gan ffioedd cofrestru, mae’n hanfodol ein bod yn gynaliadwy yn ariannol, gan weithredu o fewn ein modd a defnyddio ein hadnoddau yn effeithlon. Byddwn yn parhau i ymdrechu i gadw ffioedd mor isel â phosibl, gan ddarparu’r lefel gwasanaeth uchaf wrth gyflawni ein dyletswyddau statudol.

Rydym ni’n arwain gweithgareddau penodol ar ran Llywodraeth Cymru os ystyrir mai ni yw’r corff mwyaf priodol i wneud gwaith o’r fath. Mewn achosion o’r fath, mae Llywodraeth Cymru’n talu ein costau trwy gyllid grant, gan ein galluogi i gyfrannu’n fwy effeithiol fyth at y tirlun addysg yng Nghymru. Mae’r dull hwn yn sicrhau ein bod yn canolbwyntio ar feysydd sy’n cyd-fynd â’n cylch gwaith a’n hymrwymiad i wella safonau a deilliannau addysgol, gan barhau i sicrhau gwerth i’n cofrestreion.

Ein pobl

Un o gryfderau allweddol CGA yw’r bobl ymroddedig sy’n gweithio i wireddu ein gweledigaeth. Mae ein tîm o fwy na 55 o weithwyr, dan arweiniad ein Prif Weithredwr, yn cydweithio i sicrhau bod ein cyfrifoldebau craidd yn cael eu cyflawni’n effeithiol. Rydym yn buddsoddi yn ein pobl, gan ddarparu amgylchedd cefnogol a chynhwysol lle mae gan bob cydweithiwr gyfle i dyfu a datblygu  eu sgiliau.

Mae ein Cyngor yn cynnwys 14 aelod sy’n sefydlu cyfeiriad strategol CGA ac maent yn sicrhau ein bod yn cynnal y safonau llywodraethu uchaf. Penodir pob aelod am gyfnod pedair blynedd ac, ar y cyd, mae gan ein Cyngor gyfoeth o brofiad a gwybodaeth, yn cwmpasu ein grwpiau cofrestreion. Penodir saith aelod yn uniongyrchol trwy system penodiadau cyhoeddus Llywodraeth Cymru, a phenodir saith yn sgil cael eu henwebu gan amrywiaeth o randdeiliaid.

Hefyd, rydym yn cynnal ac yn cefnogi:

• grŵp o fwy na 50 o aelodau panel priodoldeb i ymarfer
• Bwrdd Achredu Addysg Gychwynnol Athrawon (AGA) sy’n cynnwys 14 aelod
• grŵp o fwy na 45 o aseswyr y Marc Ansawdd ar gyfer Gwaith Ieuenctid yng Nghymru

Sut byddwn ni’n monitro cynnydd

Byddwn yn adrodd ar ein cynnydd yn erbyn amcanion a deilliannau’r cynllun hwn mewn pedwar adolygiad chwarterol, ac yn ein Hadroddiad Blynyddol a Chyfrifon, a osodir gerbron y Senedd yn flynyddol a’u harchwilio gan Archwilio Cymru. Byddwn yn cyhoeddi Adroddiad Blynyddol ar Gydraddoldeb ac Adroddiad Monitro Safonau’r Gymraeg, yn disgrifio sut rydym yn cydymffurfio â’r meysydd allweddol hyn ac yn amlinellu ein cynnydd ynddynt. Bydd adroddiad blynyddol ar ein gwaith priodoldeb i ymarfer yn cael ei gyhoeddi hefyd, yn disgrifio sut rydym wedi delio â materion a gyfeiriwyd atom a darparu data am y mathau o achosion rydym yn delio â nhw. Yn ogystal, byddwn yn parhau i adrodd ar sut rydym yn cydymffurfio ag Adran 6 Bioamrywiaeth a Chydnerthedd Ecosystemau, yn unol â’r gofynion yn Neddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 (cyhoeddir ein hadroddiad nesaf yn 2028).

Amcanion allweddol ar gyfer 2026-29

Mae ein hamcanion yn amlinellu sut rydym ni’n anelu at wireddu ein gweledigaeth yn ystod cyfnod y cynllun hwn. Bydd y rhain yn cyfrannu at gamau gweithredu mesuradwy, penodol a osodir fel rhan o’n proses cynllunio gweithredol flynyddol.